DOANH NGHIỆP KHÔNG THỂ TRƯỜNG TỒN NẾU THIẾU TÍNH NHÂN BẢN

0
53

TheLEADER: Ông Giản Tư Trung, nhà sáng lập Học Viện Quản Lý PACE cho rằng, một doanh nghiệp thực sự tầm vóc thường có 5 đặc tính: Khát vọng lớn lao, sứ mệnh cao cả, chiến lược khả thi, đội ngũ tài năng và giá trị bền vững.


Ông Giản Tư Trung, nhà sáng lập Học Viện Quản Lý PACE. Ảnh: Quý Hoà

Theo ông, làm thế nào để một đất nước không có truyền thống kinh doanh và bị đứt gãy bởi biết bao thăng trầm của thời cuộc có thể gầy dựng thương hiệu trăm năm?
Ông Giản Tư Trung: Thương hiệu tồn tại mười năm hay một trăm năm không phải là điều tối quan trọng. Điều tối quan trọng là làm ăn đàng hoàng, kinh doanh tử tế. Chất lượng cao hay thấp cũng không hẳn vấn đề, vấn đề là sản phẩm đáng tin. Vì chỉ có người giàu mới có tiền dùng hàng chất lượng cao, còn người nghèo thì làm sao đủ tiền dùng hàng chất lượng cao. Nhưng dù hàng chất lượng cao hay chất lượng thấp thì đều phải đáng tin cậy, tức là hàng như thế nào thì nói như thế đó, không khai gian, không quảng cáo dối, không đánh tráo xuất xứ.
Muốn có doanh nghiệp trăm năm thì còn phải đặt lại vấn đề “khởi nghiệp” và “kế nghiệp”, vì nếu không giải được bài toán kế nghiệp thì đừng nói đến một trăm năm, mà chỉ cần người dựng nghiệp mệt mỏi là doanh nghiệp cũng “đi” luôn. Vấn đề nữa là tái tạo doanh nghiệp, không phải tái tạo một lần mà là tái tạo liên tục, nếu không sẽ bị “đứt nghiệp”. Đó cũng là lý do vì sao mà tôi thường nói “tái tạo” và “kế nghiệp” là 2 câu chuyện thời đại của mọi doanh nghiệp ngày nay, kể cả doanh nghiệp nhỏ lẫn doanh nghiệp lớn ở trong mọi ngành nghề lĩnh vực.
Ngoài ra, để một doanh nghiệp tốt trở thành vĩ đại, để một doanh nghiệp lớn trở thành doanh nghiệp tầm vóc thì còn nhiều yếu tố khác.
Vậy thế nào là một doanh nghiệp tầm vóc thưa ông?
Ông Giản Tư Trung: Một doanh nghiệp thực sự tầm vóc thường có 5 đặc tính: Khát vọng lớn lao; Sứ mệnh cao cả; Chiến lược khả thi; Đội ngũ tài năng và dựa trên những Giá trị bền vững.
Khát vọng là thứ mà bản thân nhà lãnh đạo và doanh nghiệp khát khao cháy bỏng muốn vươn tới hay đạt được, còn sứ mệnh là giá trị, những cống hiến mà doanh nghiệp mong muốn mang đến cho cộng đồng, cho con người, cho cuộc sống. Để có doanh nghiệp tầm vóc thì khát vọng phải đủ lớn lao và sứ mệnh phải đủ cao cả. Tuy nhiên, khát vọng hay sứ mệnh sẽ chỉ là giấc mơ viển vông, nếu không có một chiến lược khả thi để hiện thực hóa nó.
Và cho dù có chiến lược khả thi nhưng nếu không có một đội ngũ tài năng triển khai xuất sắc thì chiến lược khả thi đó cũng chỉ nằm trên giấy mà thôi. Nhìn vào doanh nghiệp lớn, xem đội ngũ xung quanh họ là biết doanh nghiệp đó có bền hay không. Một doanh nghiệp tầm vóc không thể dựa vào một người, dù người đó vô cùng tài giỏi, vì như thế sẽ dễ trở thành “ngôi sao cô đơn”. Cổ nhân dạy rằng, “thần thiêng nhờ bộ hạ”, nghĩa là, thần có thiêng hay không còn tùy thuộc vào bộ hạ của mình. Khi vào đền trước khi gặp thần, ta thấy có hộ pháp, ông Thiện, ông Ác… điều đó làm cho thần uy nghi và linh thiêng hơn.
Đối với doanh nghiệp, muốn biết lãnh đạo có tầm vóc không, doanh nghiệp có bền không thì cứ nhìn vào đội ngũ xung quanh người đó có tài năng không, có gắn kết với nhau không và có gắn bó lâu dài không. Còn đối với những người có tâm và có tài thì họ cũng luôn ý thức được rằng, “Chim khôn chọn cành mà đậu; người khôn chọn chúa mà phò”. Nếu tổ chức không phải là nơi thực sự hướng đến những điều đúng đắn hay tốt đẹp thì họ cũng không có lý do gì để chọn làm nơi để dấn thân hay gắn bó.
Đặc biệt, doanh nghiệp không thể tầm vóc, cũng không thể tồn tại trăm năm được nếu không dựa trên giá trị bền vững, không thể trường tồn được nếu thiếu tính nhân bản.
Rất nhiều doanh nghiệp gia đình Việt Nam hiện nay đang chuyển đổi mô hình quản trị sang cách khoa học hơn, và không ít doanh nghiệp bị đổ vỡ, gia đình xào xáo… Ông đánh giá thế nào về cuộc chuyển đổi này và vấn đề “gia đình trị” trong các doanh nghiệp tại Việt Nam?
Ông Giản Tư Trung: Khái niệm “gia đình trị” lâu nay thường bị người ta hiểu hơi tiêu cực. Tôi nghĩ gia đình trị trong doanh nghiệp không hề xấu, bởi thực tế cho thấy nhiều tập đoàn thế giới vẫn gia đình trị mà vẫn toàn cầu và tồn tại trăm năm đó thôi. Vậy mình sai ở chỗ nào và bản chất vấn đề nằm ở đâu?
Đó chính là chuyện năng lực và tính chuyên nghiệp. Khi đưa người nhà không có năng lực vào đội ngũ lãnh đạo đó là mầm hoạ. Người nhà có năng lực nhưng lại không làm việc và hành xử một cách chuyên nghiệp cũng là mầm hoạ.
Lâu nay, người ta vẫn tranh luận về chuyện nên chọn lãnh đạo là “người nhà” hay “người ngoài”. Theo tôi, cách đặt vấn đề này chưa ổn, bởi lẽ “người nhà” hay “người ngoài” không quan trọng, mà quan trọng là “người tài”. Nếu người nhà vừa có tài lại có tính chuyên nghiệp cao bổ nhiệm vào vị trí lãnh đạo thì còn gì tuyệt vời hơn. Chỉ tai họa khi người nhà không có tài hay có tài nhưng lại thiếu tính chuyên nghiệp. Trường hợp không có người nhà đủ tài năng và đủ chuyên nghiệp thì cứ tìm và bổ nghiệm người ngoài thôi.
Tài năng ở đây nghĩa là gì? Là tài lãnh đạo, tài hoạch định chiến lược, tài dụng nhân, tài xây dựng hệ thống, tài kiến tạo văn hóa, chứ không phải là tài lanh hay các loại tài khác không liên quan đến tài lãnh đạo.
Còn chuyên nghiệp ở đây nghĩa là gì? Nghĩa là, ở trong thì nhà cha ra cha, con ra con, vợ ra vợ, chồng ra chồng… Còn trong doanh nghiệp thì trên ra trên, dưới ra dưới, sếp ra sếp, nhân viên ra nhân viên, chứ không thể ở công ty mà hành xử như ở nhà được. 
Trong một công ty có tính chuyên nghiệp cao, ngoài môi trường công việc thì có thể là người thân, bạn bè của nhau, đối xử với nhau dựa vào tình cảm và tình thân là chính; nhưng trong công việc thì cứ theo luật lệ và văn hóa của tổ chức mà hành xử cho đúng mực. Không được ỷ thế lãnh đạo là người nhà mà làm bậy, cũng không được dung túng cho cấp dưới là người nhà nếu có sai sót.
Tôi nghĩ, vợ chồng, con cái, người thân hay bạn bè làm chung trong cùng công ty không có vấn đề gì, thậm chí còn rất tốt. Sở dĩ vấn đề “gia đình trị” ở Việt Nam bị hiểu hơi tiêu cực là vì có quá nhiều doanh nghiệp gia đình đang bị phạm vào cả hai vấn đề “năng lực” và “chuyên nghiệp” mà chúng ta phân tích ở trên.
Ngày trước CEO chỉ là chức vụ, còn ngày nay, CEO không chỉ là cái chức mà còn là cái nghề, một nghề có tính chuyên nghiệp rất cao và phải được đào luyện bài bản. Đó là lý do vì sao mà nhiều tập đoàn toàn cầu và trăm năm vẫn do các thế hệ trong gia đình nắm giữ, nhưng họ thuê CEO chuyên nghiệp còn bản thân làm chủ tịch chuyên nghiệp.
Thậm chí, nếu cảm thấy cũng không có khả năng làm chủ tịch chuyên nghiệp thì họ sẽ thuê luôn người làm chủ tịch chuyên nghiệp, còn bản thân trở về làm công việc của cổ đông chuyên nghiệp hay nhà đầu tư chuyên nghiệp. Khi những con người chuyên nghiệp làm việc với nhau lại biết tôn trọng luật lệ và văn hóa thì mọi thứ sẽ vận hành theo đúng quy luật của nó.