Liệu nền kinh tế Trung Quốc có chống cự được đại dịch Coronavirus?

0
59

Bản dịch bài viết của MICHAEL SPENCE, đăng ngày 29/2/2020, người được giải thưởng Nobel về kinh tế, giáo sư kinh tế trường Stern School of Business, NYU. Ông là tác giả cuốn Làn sóng hội tụ tiếp theo: tương lai của tăng trưởng kinh tế trong thế giới đa tốc độ.
Virus Corona mới, COVID-19, bùng phát từ Vũ Hán, Trung quốc hồi tháng 12 hiện đã làm thiệt mạng hàng ngàn người, xáo động cuộc sống hàng ngày của hàng trăm triệu người, và khiến cả thế giới phải ngóng sợ. Do các chuyên gia dịch tế hiện vẫn chưa hoàn toàn xác định được cơ chế truyền nhiễm của loại virus này, không ai có thể nói chắc khi nào đại dịch này sẽ được không chế, và lại càng không thể đánh giá tác động của nó tới kinh tế toàn cầu.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chúng ta không thể đưa ra 1 vài dự đoán có dữ liệu cụ thể (educated guesses). Kinh nghiệm lịch sử rút ra từ các cú shock khủng hoảng toàn cầu tương tự cho thấy các tổn hại kinh tế ngắn hạn do đại dịch Covid-19 gây ra là sẽ rất đáng kể. Do các nhà đầu tư giảm thiểu rủi ro cho danh mục đầu tư của mình, biến động thị trường là điều không tránh khỏi, nhất là đối với các ngành có nguy cơ bị ảnh hưởng lớn nhất như du lịch, khách sạn, hàng xa xỉ và ô tô.
Nhiều con số dự toán đáng tin cậy (một số công khai, một số từ nguồn cá nhân) cho thấy mức tăng trường GDP hàng năm của Trung quốc có thể giảm từ 2-4 điểm phần trăm (% point)/ quí từ nay cho tới khi đại dịch được khống chế. Đặc biệt, mức tiêu dùng và sản xuất sẽ bị tác động mạnh, ít nhất cũng do người dân hạn chế đi lại, dù tự nguyện hay bị bắt buộc cách ly. Đòn bẩy kinh tế do kỳ nghỉ lễ Tết nguyên đán mang lại đã không còn nữa.
Câu hỏi đặt ra là bao giờ đại dịch sẽ được khống chế. Các dự đoán lạc quan cho thấy quí 2 năm nay sẽ phục hồi phần nào. Tôi tin rằng có lẽ quí 3 sẽ là dự báo mang tính thực tế hơn, khi tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ được tác động cải thiện đáng kể. Nhưng chúng ta cũng không thể bỏ qua tình huống đại dịch kéo dài, gây ra các tổn hại lớn hơn tới các nền kinh tế, do doanh nghiệp thua lỗ, mất công ăn việc làm, đầu tư tư nhân suy giảm cũng như các biện pháp chính sách đối phó của chính phủ không đủ mạnh hoặc chậm chễ.
Tuy nhiên, bỏ qua tình huống “thiên nga đen” xấu nhất đó, thực tiễn lịch sử cho thấy các tác động dài hạn của đại dịch COVID-19 có thể sẽ tương đối nhỏ, thậm chí không đáng kể. Điều này có nhiều khả năng xảy ra do nền kinh tế Trung quốc hiện không còn ở tình trạng mỏng manh (fragile). Trên thực tế, Trung quốc đã không còn quá phụ thuộc vào thương mại như hồi năm 2003 lúc xảy ra đại dịch SARS, và hiện đã được trang bị để phục hồi từ những cú shock tương đối lớn một cách tương đối nhanh chóng.
Một nguồn lực không được đánh giá đúng của Trung quốc chính là sự mở rộng nhanh chóng của nền kinh tế số của quốc gia này. Hiện 35,3% (hoặc có thể là gần 25%) doanh số bán lẻ của toàn Trung quốc được thực hiện online; tỷ lệ dân chúng sử dụng internet di động là rất cao và còn tiếp tục tăng cao; và hệ thống thanh toán mobile của Trung quốc hiện được xếp hạng hiện đại nhất trên toàn cầu. Do các cá nhân và doanh nghiệp được kết nối và có giao dịch online, nên rất dễ dàng tạo dựng các cơ sở dữ liệu data khổng lồ, và với trí tuệ nhân tạo AI, giúp mở rộng phạm vi và hiệu quả của hệ sinh thái số.
Điều này sẽ có tác động lớn tới việc tăng cường tính kiên cường (resilience) của nền kinh tế Trung quốc, đặc biệt trong bối cảnh của 1 cuộc khủng hoảng đang hạn chế sự di chuyển của người dân. Cơ sở hạ tầng số tiên tiến sẽ giúp cho công nhân trong nhiều ngành và nhiều loại việc làm có thể tiếp tục làm việc tại nhà, ngay cả khi họ đang bị cách ly do kiểm soát dịch. Tương tự, các platform giáo dục online tinh vi có thể sẽ phần nào bù đắp cho các hậu quả của việc đóng cửa trường học.
Thêm nữa, đối với các doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền và vốn lưu động, ngân hàng có thể nới rộng tín dụng hoặc điều chỉnh điều kiện vay cho phù hợp. Việc này sẽ giúp giảm thiểu tác động lâu dài tới các ngành dịch vụ, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các sản phẩm bảo hiểm online cũng có thể được mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác như bảo hiểm y tế … Đặt hàng thiết bị vật tư y tế online cũng có thế giúp ngăn ngừa tình trạng khan hiếm giả tạo do thuật toán có thể nhanh chóng phát hiện và sử lý các vấn đề gây thắt nút cổ chai hay ngăn trở lưu thông. Các platform online cũng giúp chống lại hiện tượng gom hàng để tăng giá, vốn là những hành động gây khan hiếm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu, đặc biệt với các nhóm đối tượng dễ bị ảnh hưởng. Ví dụ, Amazon đã cảnh báo người bán hạn chế tăng giá quá mức các mặt hàng khẩu trang … nếu không muốn bị đuổi khỏi mạng này.
Khi một tỷ trọng lớn của nền kinh tế được thực hiện online, việc theo dõi hoạt động của cả nền kinh tế sẽ trở nên dễ dàng hơn, nhanh hơn và chính xác hơn. Các dữ liệu này có thể được sử dụng để điều chỉnh các biện pháp chính sách và cải thiện độ chính xác của các dự báo kinh tế, giúp tăng cường niềm tin của khối doanh nghiệp, khuyến khích đầu tư và đẩy mạnh phục hồi kinh tế.
Đối với phần còn lại của thế giới, du lịch hiện đang đối mặt với cú shock đặt biệt lớn, ngay cả với các quốc gia hiện chưa bị ảnh hượng mạnh. Các doanh nghiệp có sự hiện diện lớn của Trung quốc, như ô tô, hàng xa sỉ …, cũng sẽ bị ảnh hưởng, nhưng sẽ được phục hồi dần cùng nền kinh tế Trung quốc.
Tuy nhiên, ngay cả nếu đại dịch COVID-19 được kiểm tỏa sớm, thì cuộc khủng hoảng này cũng đã đẩy nhanh các nỗ lực của khối doanh nghiệp trong việc chuyển dịch các khâu quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu ra khỏi Trung quốc. Quá trình chuyển dịch này vốn cũng đã diễn ra trong nhiều năm qua, do lợi thế cạnh tranh của Trung quốc đã chuyển từ sản xuất sử dụng nhiều lao động với chi phí thấp sang các hoạt động trao đổi có giá trị gia tăng cao hơn. Cănh thẳng thương mại giữa Trung quốc và Mỹ cũng đã làm mạnh hơn xu thế này. Và rõ ràng đại dịch Coronavirus có thể là 1 cú hích mới.
Nhưng quan trọng hơn cả yếu tố vị thế của Trung quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu chính là nhận thức: hệ thống cung ứng toàn cầu hiện quá chật hẹp và không mang tính kiên cường khi có khủng hoảng. Tuy nhiên, liệu đại dịch COVID-19 có buộc thực tiễn này phải thay đổi hay không thì hiện vẫn còn chưa rõ. Đây cũng là bài học từ trận động đất và tsunami Tohoku năm 2011 tại Nhật bản, gây sự cố nghiêm trọng tại nhà máy điện nguyên tử Fukushima Daiichi, làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một số người cũng nhận định đại dịch COVID-19 cũng sẽ ảnh hưởng tới uy tín của chính phủ Trung quốc. Điều này xem ra ít xảy ra. Mặc dù ban đầu có trì hoãn, chính quyền Trung quốc cuối cùng cũng đã hành động kiên quyết. Có thể các biện pháp đó không hoàn hảo, nhưng trong một cơn khủng hoảng như COVID-19, sẽ không có nhiều lựa chọn và cũng không có gì đảm bảo các biện pháp được lựa chọn sẽ mang lại hiệu quả mong muốn.
Tuy nhiên, đại dịch này cũng mang lại nhiều bài học cho giới lãnh đạo Trung quốc. Bài học rõ ràng nhất là: thông tin khách quan, từ cơ sở đi lên chính là nguồn thông tin quan trọng nhất để phát hiện và có hành động đối phó sớm. Có nhiều khả năng rằng khi đại dịch đã được khống chế, Trung quốc sẽ thực hiện các bước đi cần thiết để hệ thống kiểm báo sẽ không ngăn chặn hoặc sàng lọc dòng chảy của các thông tin này trong tương lai.
Các rủi ro đi kèm không muốn có (tail risks) của đại dịch COVID-19 là đáng kể và đáng sợ. Nhưng tới thời điểm này, xem ra ít có khả năng các rủi ro này sẽ trở thành hiện thực, đặc biệt nếu chúng ta giả định chính phủ các nước và các tổ chức quốc tế sẽ tiếp tục thực hiện các biện pháp đối phó một cách cần mẫn, mạnh tay và cơ động. Hậu quả kinh tế do đại dịch này gây ra có thể lớn nhưng chỉ là quá độ. Chỉ đáng tiếc, mất mát về con người là sẽ còn mãi.

Nguồn: vietnambusinessinsider.vn

Previous articleVijay Shekhar Sharma: Hành trình từ tay trắng đến đế chế Fintech 8 tỷ USD
Next articleKể chuyện Sale – Bài 1

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here