Người có học thức phải biết những gì?

0
38

“Nếu bạn không có thời gian để làm đúng ngay từ đầu, khi nào bạn mới có thời gian để làm lại lần nữa?” – John Wooden, huấn luyện viên bóng rổ

John Taylor Gatto, một nhà nghiên cứu lịch sử giáo dục nổi tiếng và cũng là người công khai chỉ trích nền giáo dục hiện đại, đã viết một bài tiểu luận có tựa là “Chương Trình Giảng Dạy Thiết Yếu hay Những Điều Người Có Học Thức Phải Biết”. Bài tiểu luận ấy bắt đầu như sau:

“Vài năm trước, một trong những trường ở Harvard (có lẽ là Trường Quản lý Nhà nước) đã đưa ra một số lời khuyên cho sinh viên về việc lập kế hoạch sự nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang đến gần. Trường cảnh báo mạnh mẽ rằng các lớp học hàn lâm cũng như bằng cấp chuyên môn sẽ ngày càng ít quan trọng so với những kỹ năng được trui rèn qua thực tế. Có 10 tiêu chuẩn thiết yếu được đưa ra để thích nghi với sự thay đổi chóng mặt trong thế giới của công việc. Hãy xem có bao nhiêu tiêu chuẩn mà bạn nghĩ các trường học ở thành phố hay tiểu bang của mình đang dạy…”

Theo Đại học Harvard, dưới đây là danh sách các kỹ năng tạo nên một người có học thức:

  • Khả năng xác định vấn đề mà không cần chỉ dẫn.
  • Khả năng đặt ra những câu hỏi khó, thách thức cả những giả định phổ biến.
  • Khả năng tiếp thu dữ liệu cần thiết từ một lượng lớn thông tin không liên quan.
  • Khả năng làm việc nhóm không cần hướng dẫn.
  • Khả năng làm việc độc lập.
  • Khả năng thuyết phục người khác rằng ý tưởng của bạn là đúng đắn.
  • Khả năng tư duy và sắp xếp lại thông tin thành các mô thức mới.
  • Khả năng trình bày và phân tích ý tưởng hướng đến ứng dụng vào thực tiễn.
  • Khả năng suy nghĩ theo lối quy nạp, suy giải và biện chứng.
  • Khả năng giải quyết vấn đề theo phương pháp Heuristic.

Sau khi liệt kê hết 10 kỹ năng trên, Gatto tiếp tục: 

“Bạn cũng có thể nghĩ ra một danh sách hay hơn Harvard mà không bỏ sót bất cứ ý cơ bản nào. Tuy nhiên, từ góc nhìn của tôi – người đã có gần 30 năm giảng dạy trong các trường học, tôi không thấy chính sách giảng dạy của trường học có bất cứ điều nào trong danh sách trên. Không ngôi trường nào tôi từng làm việc dạy cho học sinh bất kì phần quan trọng nào trong chương trình giảng dạy trọng yếu này. Nói thẳng ra thì tất cả các ngôi trường đó đều dạy những thứ vô nghĩa. Và ẩn dưới những thứ ấy, họ dạy người trẻ cách trở nên ngu ngốc, cách để biết nghe lời, cách để biết sợ hãi, và cách để phụ thuộc.”

Danh sách của Harvard khiến tôi cảm thấy vô cùng hấp dẫn. Trước đó, tôi cũng đã soạn thảo một danh sách tương tự trong bài đăng của mình có tên “Liệu bạn có sở hữu những kỹ năng cốt lõi của con người?”

Dưới đây là danh sách của tôi:

  • Tiếp nhận thông tin – biết cách tìm kiếm, tiếp thu và hiểu rõ thông tin, đồng thời xác định điều gì là quan trọng nhất bất chấp mọi khó khăn, thử thách.
  • Viết – biết cách chia sẻ suy nghĩ, ý tưởng một cách rõ ràng và chính xác dưới dạng văn bản.
  • Nói – biết cách trao đổi suy nghĩ, ý tưởng với người khác một cách rõ ràng, chính xác và đầy tự tin.
  • Tính toán – biết cách sử dụng chính xác các khái niệm trong số học, đại số, hình học, phép tính toán và thống kê để phân tích và giải quyết các vấn đề thông thường.
  • Đưa ra quyết định – biết cách xác định các nguy cơ, ưu tiên và tập trung năng lượng/ công sức, phát hiện những lỗi ngụy biện, tránh phạm các lỗi thông thường và giải quyết tình trạng mơ hồ.
  • Đồng điệu – biết cách tương tác với người khác sao cho họ thích, tin và tôn trọng bạn.
  • Giải quyết mâu thuẫn – biết cách lường trước mâu thuẫn tiềm ẩn và giải quyết bất đồng xảy ra.
  • Khả năng tạo ra các kịch bản khác nhau – biết cách tạo dựng, làm rõ, đánh giá và chia sẻ về các kịch bản có thể xảy ra trong tương lai giúp hỗ trợ quá trình đưa ra quyết định của bạn hoặc của người khác.
  • Lập kế hoạch – biết xác định các bước cần thiết tiếp theo để đạt được mục tiêu, tính toán các đầu việc phụ thuộc lẫn nhau, chuẩn bị cho những thay đổi tất yếu và chưa từng có thông qua việc dự đoán các khả năng có thể xảy ra.
  • Tự nhận thức – biết nhận thức chính xác và điều chỉnh trạng thái, cảm xúc bên trong của mình, bao gồm việc quản lý năng lượng, ý chí và sự tập trung có giới hạn của mình.
  • Tương thuộc – biết nhận ra, hiểu và tận dụng những đặc điểm trọng yếu của các hệ thống và mối quan hệ, gồm có quan hệ nhân – quả, hiệu ứng cánh bướm, các điều giới hạn và vòng lặp phản hồi.
  • Thu thập kỹ năng – biết bắt tay vào học kĩ năng mong muốn giúp nâng cao năng lực bằng cách tìm kiếm, tối đa hoá các nguồn lực sẵn có, giải mã các quy trình phức tạp và chủ động thử nghiệm những hướng tiếp cận tiềm năng.

Tiếp tục nghiên cứu, tôi tìm kiếm thêm các danh sách khác về “những điều người có học thức phải biết”. Cuốn sách A Thomas Jefferson Education của Oliver Demille có đề cập đến danh sách của trường Harvard và 2 trường khác nữa.

Sau đây là danh sách của Đại học Princeton về những kỹ năng làm nên một người có học thức:

  • Khả năng suy nghĩ, nói chuyện và viết một cách rõ ràng.
  • Khả năng lý luận phản biện và có hệ thống.
  • Khả năng khái niệm hoá và giải quyết vấn đề.
  • Khả năng tư duy độc lập.
  • Khả năng chủ động và làm việc độc lập.
  • Khả năng hợp tác với người khác và học hỏi lẫn nhau.
  • Khả năng đánh giá vấn đề để hiểu nó kĩ càng.
  • Khả năng phân biệt giữa điều quan trọng với cái vặt vãnh, giữa thứ lâu dài với cái chóng tàn.
  • Quen thuộc với những kiểu tư duy khác nhau (gồm có kiểu tư duy định lượng, tư duy lịch sử, tư duy khoa học và tư duy thẩm mỹ).
  • Am hiểu sâu về một lĩnh vực cụ thể.
  • Khả năng nhìn thấy mối liên hệ giữa các ngành nghề, ý tưởng và các nền văn hoá.
  • Khả năng học tập suốt đời.

Còn đây là danh sách của Đại học George Wythe:

  • Khả năng thấu hiểu bản tính con người và lãnh đạo một cách phù hợp.
  • Khả năng xác định các đặc điểm tính cách cần thiết và biến chúng thành thói quen.
  • Khả năng tạo dựng, duy trì và cải thiện các mối quan hệ lâu dài.
  • Khả năng cân bằng cuộc sống.
  • Khả năng phát hiện sự thật lẫn lỗi sai từ bất cứ nguồn nào.
  • Khả năng nhận biết được điều thật và điều đúng.
  • Khả năng và kỷ luật để làm đúng.
  • Khả năng và phương pháp tiến bộ liên tục.

Từ những danh sách trên, có thể rút ra 4 bài học chính như sau:

  • Nhiều nguồn độc lập (cả trong lẫn ngoài hệ thống giáo dục đại học) đều có chung quan điểm về ý nghĩa của việc trở thành người “có học thức”. Đó là người được trang bị để sẵn sàng đương đầu với hầu hết các tình huống thông thường trong cuộc sống. Những kỹ năng có liên quan đều là những kỹ năng hữu ích nhất trong suốt cả cuộc đời.
  • “Giáo dục” là quá trình liên tục. Nó không đồng nghĩa với bằng cấp: chương trình có bằng cấp gần như bỏ qua hết những kỹ năng “khó nắm bắt” này, thay vào đó là những kỹ năng dễ đánh giá, đưa vào kiểm tra hơn. Ngừng đi học không có nghĩa là ngừng giáo dục. Bài kiểm tra của những kỹ năng ấy chính là cách một người phản ứng trong tình huống thực tế.  
  • Quy trình giáo dục ở trường/ giáo dục theo kiểu cấp bằng hiện tại thì có rất ít, nếu không nói là chẳng có điểm chung nào với những kỹ năng quan trọng ở trên cả. Nó còn có thể bị phản tác dụng do phức tạp hoá lý thuyết liên quan tới các kỹ năng thiết yếu hay tốn thời gian giảng dạy những thứ không liên quan tới các kỹ năng ấy. Xu hướng hiện nay trong giáo dục kiểu cấp bằng là càng ngày càng ít liên quan đến các kỹ năng quan trọng.
  • Nếu bạn có ý định cải thiện trong bất cứ kỹ năng nào, bạn cần phải đầu tư thời gian, năng lượng và nguồn lực để tự rèn luyện. Việc đầu tư luyện tập những kỹ năng ấy rất có khả năng sinh lời trong thực tế, dù là dưới hình thức tiền bạc hay mức độ thoả mãn trong cuộc sống.

Bạn đang luyện tập những gì? Bạn chủ động phát triển những kỹ năng nào? Những nỗ lực này đang giúp bạn phát triển con người “có học thức”, hay là đang gây trở ngại?

 

Nguồn: openedu

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here